Παγκόσμιο έτος βιοποικιλότητας και αυτοδιοικητικές εκλογές στην Ήπειρο. Μας νοιάζει;
του Δρ. Τσιακίρη Ρήγα,
Δασολόγου, PhD, MSc Οικολογίας
Υποψήφιου Αντιπεριφερειάρχη με την «Ήπειρο των Οριζόντων»
Μόλις προχθές ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της Διάσκεψης του ΟΗΕ για την προστασία της παγκόσμιας βιοποικιλότητας με την υπογραφή του Πρωτοκόλλου της Ναγκόγια που, μαζί με άλλα 192 κράτη του πλανήτη, φέρει και την υπογραφή της Ελλάδας. Στην συνδιάσκεψη συμμετείχαν 18.000 εκπρόσωποι κρατών και ΜΚΟ, υπογράφοντας ένα νέο δεκαετές στρατηγικό σχέδιο για τις κυβερνήσεις, ώστε να υλοποιήσουν έως το 2020 νέους ρεαλιστικούς στόχους για την προστασία των ειδών και των οικοσυστημάτων που κινδυνεύουν από τον άνθρωπο.
Ήδη από τις 20 Δεκεμβρίου του 2006 η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ είχε ορίσει το 2010 ως «Διεθνές Έτος Βιοποικιλότητας», χρονιά ορόσημο για να μπορέσει η ανθρωπότητα να αποτρέψει την πρωτόγνωρη σύγχρονη απώλειά της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μάλιστα είχε δεσμευτεί να ανακόψει αυτή την τάση μέχρι το 2010, εγχείρημα που στέφθηκε εντός των ορίων της με αποτυχία, όπως και στην χώρα μας. Εδώ το Ελληνικό Κόκκινο Βιβλίο που ξαναγράφτηκε μετά από 17 ολόκληρα χρόνια και επανεκδόθηκε εφέτος, αποδεικνύει ότι ακόμη περισσότερα είδη κινδυνεύουν ή απειλούνται πλέον με εξαφάνιση, περίπου το 1 στα 4 πουλιά (με κυριότερα τα αρπακτικά και τα υδρόβια), 1 στα 3 ψάρια του γλυκού νερού, 1 στα 4 αμφίβια και 1 στα 2 ασπόνδυλα της χώρα μας!
Η Ήπειρος, μια πραγματική κιβωτός για τη βιοποικιλότητα της Ευρώπης δεν ξέφυγε δυστυχώς από τον κανόνα. Οι βασιλαετοί της Θεσπρωτίας, το τελευταίο γνωστό ζευγάρι της Ελλάδας, είναι ήδη παρελθόν από τα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας, ενώ πιο πριν ο Θαλασσαετός είχε εγκαταλείψει τον Αμβρακικό και ο Κραυγαετός το Καλοδίκι. Τα Όρνια στα βουνά της Τύμφης και του Σμόλικα αποτελούν ήδη ανάμνηση για τους περισσότερους Ηπειρώτες. Η τσίμα της Παμβώτιδας δεν αποτελεί πλέον απλόχερο έδεσμα, τα νερά της είναι ύποπτα ακόμη και για κολύμπι, τα αλιεύματα του Αμβρακικού καταρρέουν, ο Καλαμάς ψυχορραγεί περνώντας περιοδικά σοκ νέκρωσης των καραβίδων του, ενώ στο δέλτα του η παγκοσμίως απειλούμενη Λεπτομύτα έχει γίνει θρύλος μετά την τελευταία παρατήρησή της που έκανε τον γύρο του κόσμου. Εφέτος μπαράζ από δηλητηριασμένα δολώματα έκαναν τα πτωματοφάγια Κουκάλογα (Ασπροπάρηδες) ακόμη πιο ακριβοθώρητα, στον Αμβρακικό τα παγκοσμίως απειλούμενα Τουμπάνια (Αργυροπελεκάνοι) εγκατέλειψαν την αποικία τους, και ενδημικές μορφές ζωής όπως οι (ασήμαντες;) ακρίδες στον υγρότοπο του Βρέλη που μπαζώνεται, χάνουν το τελευταίο τους άθικτο καταφύγιο στον πλανήτη, αφού η καταστροφική μετατροπή της Λιμνοπούλας της Παραμυθιάς σε ταμιευτήρα συνεχίζεται. Ο μακρύς κατάλογος συμπληρώνεται με θανατηφόρα ατυχήματα από συγκρούσεις αρκούδων και τροχοφόρων στην Εγνατία απειλώντας την ζωή και των οδηγών, ενώ η λαθροθηρία στον πυρήνα του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου επιβεβαιώνεται ξανά με το προχθεσινό ακρωτηριασμένο ζαρκάδι, καταδεικνύοντας πάλι την ανεπάρκειά μας. Όπου και να κοιτάξεις κάτι λείπει, κάθε φέτος είναι αμφίβολο.
Ο μοναδικός φυσικός πλούτος μας η κληρονομιά της Ηπείρου ακρωτηριάζεται και ας έχουμε τα περισσότερα Εθνικά Πάρκα ανά έκταση στην ελληνική επικράτεια, τη μεγαλύτερη ποικιλία τοπίων, οικοτόπων και ενδιαιτημάτων στα Βαλκάνια, το μεγαλύτερο καλαμώνα της Μεσογείου στη Ροδιά και τη μεγαλύτερη ραχοκοκαλιά των βουνοκορφών της Πίνδου (Γράμμου-Σμόλικα-Τύμφης-Περιστερίου-Τζουμέρκων) ενταγμένη σε ειδικό καθεστώς διατήρησης. Ξεκινώντας από τη θάλασσα και οδηγώντας για δύο μόνο ώρες προς την ενδοχώρα, αντικρίζει κανείς εκπροσώπους από όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα και μια εκπληκτική ανθρωπογενή βιοποικιλότητα, που δυστυχώς απαξιώνεται καθημερινά λες και είμαστε ανάξιοι να τη διαφυλάξουμε, να τη συντηρήσουμε, να την αξιοποιήσουμε και να την επαυξήσουμε. Δυστυχώς οι πολιτικές, ως τώρα, «των μεγάλων» μας οδήγησαν σε μαρασμό: τα κουδούνια των προβάτων ακούγονται όλο και σπανιότερα και τα μικρά παιδιά αναφωνούν σαν βλέπουν αγελάδες να βόσκουν ελεύθερα στα βοσκοτόπια και μάλιστα να 'χουν διαφορετικό χρώμα από αυτές στην συσκευασία του γάλακτος που ξέρουν. Η εγκατάλειψη των ορεινών αγροτικών περιοχών που καταπίνονται από τους εύφλεκτους πουρναρότοπους μας ανησυχεί, τα ευρωπαϊκά αγροπεριβαλλοντικά κονδύλια είναι εδώ άγνωστες λέξεις, ενώ τα παιδιά μας ακόμη και για να αντικρίσουν πλέον τα αξιαγάπητα γαϊδουράκια θα χρειαστεί να φτάσουν ως τη Σαντορίνη. Και το χωριάτικο αυγό, μετά και την «επιδημία του φόβου» της γρίπης των πουλερικών, έγινε και αυτό σπανιότερο στο καθημερινό τραπέζι της Ηπειρώτικης οικογένειας. Τι τρώμε; Εάν ρίξουμε μια ματιά στο καθημερινό τραπέζι του Ηπειρώτη θα αντικρύσουμε, σαν σε καθρέφτη, την όλο και μεγαλύτερη εξάρτησή μας από ξένα προϊόντα, από παράγωγα άλλων χωρών και άλλου ιδρώτα που δεν μυρίζει τα γνωστά χώματα, τη βροχή, τα βουνά, την θάλασσά μας.
Και όμως! Θα μπορούσε η μυρωδιά του ντόπιου μαυρόπευκου να στολίζει τα σπίτια μας, και να αποτελέσει πιστοποιημένο και περιζήτητο τυποποιημένο ντόπιο προϊόν ονομασίας προέλευσης, στις απανταχού πιστοποιημένες τοπικές αγροτουριστικές μονάδες μας, όπου θα βρεις νέους ανθρώπους να παράγουν να συσκευάζουν και να πωλούν επιτόπου (όσο και στα έξυπνα διαδικτυακά παζάρια) την πραμάτεια τους, βασισμένη στις δεκάδες αρχαίες ηπειρώτικες συνταγές παραγωγής. Ευωδιαστά παϊδάκια, τραγανιστή σαρδέλα, το τσίπουρο, το γαλοτύρι, οι πίτες, τα μανιτάρια, τα ξακουστά και περιζήτητα εδέσματα για όλη την χώρα και την Ευρώπη, έπρεπε εδώ και καιρό να είναι στο δρόμο που ήδη άλλες περιοχές της χώρας, όπως η Κρήτη, ακολουθούν. Η βιοποικιλότητα δεν αφορά τα «άγρια ζώα», αλλά την παραγωγική βάση του καθημερινού μας πιάτου, τα ψάρια που τρώμε, το ψωμί, το κρασί και τη σαλάτα, τις ντόπιες ποικιλίες των σπόρων και των φρούτων μας, τα ζώα που βόσκουν από την αρχαιότητα στα ορεινά λιβάδια μας, το γάλα που πίνουμε, τα τυριά μας που συντηρούν ένα απίστευτο μωσαϊκό από χρήσεις γης, τοπία, ποτάμια, λίμνες, βουνά. Αυτό είναι το σπίτι μας, εδώ θα ζήσουμε εμείς και τα παιδιά των παιδιών μας.
Η βιοποικιλότητα της Ηπείρου θα έπρεπε λοιπόν να είναι η ναυαρχίδα της προόδου και ο κοινός παρονομαστής της αξιολόγησης κάθε δραστηριότητας που δεν υποθηκεύει το μέλλον μας. Όμως σε κανένα πολιτικό πρόγραμμα αυτών που αύριο θέλουν να μας κυβερνήσουν δεν υπάρχουν καν οι λέξεις «Εθνικό Πάρκο»! Μιλούν για πιστοποιημένα προϊόντα και δεν γνωρίζουν καν ποιο είναι το «συγκριτικό μας πλεονέκτημα», η «ταυτότητα» αναφέρεται γενικόλογα ως ευχολόγιο των καιρών. Ναι, κάθε προϊόν θέλει το σήμα, στοιχείο πιστοποίησης και αναγνώρισης, μα αυτό δεν μπορεί να είναι άλλο από την απόδειξη ότι παράχθηκε με τρόπο που όχι μόνο δεν έβλαψε, αλλά ωφέλησε το περιβάλλον, στήριξε την τοπική οικονομία, διατήρησε και δημιούργησε νέα παράδοση, νέες ιδέες, νέο πλούτο: το γαλοτύρι με σήμα το κουκάλογο, τη σαρδέλα με σήμα το πελεκάνο, το μέλι με σήμα την αρκούδα της Πίνδου. Και πραγματικά ένα μέρος του νέου αυτού πλούτου να διοχετεύεται στη διατήρηση, συντήρηση και αποκατάσταση του φυσικού μας πλούτου, στην υλοποίηση των απαραίτητων τοπικών σχεδίων δράσης για τα απειλούμενα είδη του Κόκκινου Βιβλίου της περιοχής μας. Η πέτρα ντόπια, προσεκτικά διαλεγμένη από το τοπίο ώστε να μην δημιουργεί την πληγή των λατομείων στα Μάρμαρα, αλλά να φτιάχνει γλυπτά στο χώρο, όπως δημιούργησαν «οι παλιοί», το «πέτρινο δάσος» της Οξυάς στο Μονοδέντρι, με σφραγίδα προέλευσης, πιστοποίηση κατασκευής, εγγύηση ποιότητας και διασφάλισης ενός ακόμη παραδοσιακού επαγγέλματος.
Χρειάζεται εδώ ένα όραμα, ένας ξεκάθαρος λόγος, μια στοχευμένη πολιτική, νέοι άνθρωποι, ανιδιοτελείς επιστήμονες με βαθιά γνώση του αντικειμένου τους, χωρίς κομματικές αποχρώσεις, χωρίς ίδια συμφέροντα που να σέβονται και να ενσκήψουν στην τοπική γνώση και να μπορούν να την αξιοποιούν χωρίς να την αλλοιώσουν, να την εξευτελίσουν. Για κάτι τέτοιο χρειάζεται συνεργασία. Χρειάζεται επένδυση στη γνώση, στην έρευνα, στην αξιοποίηση ντόπιων αλλά και ξένων δυνάμεων και κεφαλαίων, παιδεία, ισχυρό Πανεπιστήμιο. Χρειάζεται η Ήπειρος μια Ανάσταση, αλλά και κάποιους που να ξέρουν, να θέλουν και να μπορούν να πιστέψουν στο όραμα. Και να δεσμευτούν ότι θα το υλοποιήσουν! Παίρνοντας παραδείγματα από άλλες ελληνικές πόλεις, όπως η πολυπολιτισμική Ξάνθη με τα δεκάδες παραδοσιακά πιστοποιημένα τοπικά της μαγαζιά και τα υποδειγματικά ανακαινισμένα διατηρητέα της κτήρια. Δεν χρειάζεται πάντα (αν και είναι πολλές φορές απαραίτητο) να ταξιδέψεις στην Ευρώπη ...;. Οι νέοι περιφερειακοί σύμβουλοι θα πρέπει να επιμορφωθούν, όπως και οι ράθυμοι υπάλληλοι, αλλά και οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι να εκμοντερνιστούν, η πιστότητα του προϊόντος τους να βγαίνει με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας.
Ίσως τελικά δεν χρειάζεται να περιμένουμε την επανάσταση του μέλλοντος βασιζόμενοι στην αντίδραση, στην επικείμενη εξαθλίωση της οικονομικής δυστοκίας λόγω μνημονίου, ίσως δεν χρειάζεται να περιμένουμε τα «ευλογημένα» χρήματα της ξένης «σωτηρίας». Πιστεύουμε ότι ο σωστός και ορθολογικός σχεδιασμός, οι πρωτοβουλίες της νέας περιφέρειας, η αξιοκρατία, η άμεση δημοκρατία, η υποβοήθηση της αυτοοργάνωσής μας με δίκτυα από αλληλέγγυο εμπόριο, οι ακομμάτιστες συνεταιριστικές μονάδες και τα αυτο-οργανωμένα τοπικά οικογενειακά συσκευαστήρια ακόμη και μικρά εργοστάσια ποιότητας ίσως να μη βρίσκονται πλέον και τόσο μακριά όσο φανταζόμαστε.
Ήρθε η εποχή της αφύπνισης. Η κρίση είναι ευκαιρία ...;
Ιωάννινα, Τετάρτη 3-11-2010
Διαβάστε όλο το άρθρο στο "Οικολόγοι Πράσινοι Ηπείρου" »
Μεταφράστε αυτό το άρθρο (Translate this article) »
